Je ademt zo'n twintigduizend keer per dag, en toch leert bijna niemand hoe de eigen ademhaling werkt. Dat is opvallend, want de adem is de enige functie van het autonome zenuwstelsel die vanzelf gaat en die je ook bewust kunt sturen. Daarmee is het een van de meest directe ingangen die er zijn bij stress, spanning, angst en herstel.
In de geestelijke gezondheidszorg is de adem op veel plekken wel aanwezig, bijvoorbeeld binnen mindfulness, hartcoherentie of lichaamsgericht werken, maar meestal als onderdeel van een andere methode. Als ingang op zich krijgt de adem hier en daar wel aandacht, maar standaard is dat nog lang niet. Tegelijk staan veel mensen met stress- of mentale klachten op een wachtlijst, of gaan ze zelf op zoek naar iets wat helpt.
Het ademonderzoek 2026 van The Breathwork Movement, met 1.188 deelnemers onder wie 226 ademcoaches, laat zien waar die werelden elkaar raken. Dit artikel zet de belangrijkste uitkomsten op een rij, legt uit wat ademwerk is en wat de wetenschap erover zegt, en waarom ademwerk een plek verdient naast bestaande behandelingen in de GGZ.
“De helft van de ademcoaches ziet regelmatig cliënten die op een GGZ-wachtlijst staan.”
Wat is ademwerk, en wat doet de adem met je zenuwstelsel?
Ademwerk is het bewust beïnvloeden van je anders spontane, onbewuste ademhaling, om daarmee doelbewust processen in lichaam en geest te beïnvloeden. Het is een verzamelterm voor een breed spectrum aan technieken: van traag en kalmerend ademen voor rust en betere nachten, tot krachtig en activerend ademen, tot heel licht en spaarzaam ademen.
De adem werkt als een directe ingang tot het autonome zenuwstelsel, het systeem dat continu en buiten je bewustzijn om inschat wat veilig is en wat niet. Rustiger en trager ademen activeert het parasympathische deel, het rust- en herstelsysteem, en stimuleert de nervus vagus, die helpt om spanning af te voeren. Andersom reageert de ademhaling zelf op stress, emoties en mentale belasting: wie gespannen is, ademt vaak sneller, hoger of houdt de adem onbewust in.
Dat laatste is relevant voor de GGZ. Een ademhaling die terugkerend klachten geeft, zoals benauwdheid of een gevoel van te weinig lucht, zonder dat een lichamelijke aandoening dat verklaart, valt onder het klinische begrip disfunctionele ademhaling. Dat is breder dan hyperventilatie en komt ook voor bij mensen zonder longaandoening: in een onderzoek onder volwassenen uit de algemene bevolking scoorde 8% van de mensen zonder astma positief op een vragenlijst naar disfunctionele ademhaling (Thomas et al., 2005).
Omdat adem en zenuwstelsel elkaar in twee richtingen beïnvloeden, werkt het ook andersom. Wie leert de adem bewust te vertragen en te reguleren, heeft een middel in handen om spanning, stress en paniek te helpen verminderen. Verschillende studies wijzen in die richting, al verschilt per persoon welke vorm helpt (meer daarover verderop).
“83% staat vaker ‘aan’ dan hen lief is.”
Een blinde vlek en lange wachtlijsten: wat het ademonderzoek laat zien
Slechts 4% van de 962 deelnemers aan de publiekspeiling leerde op school hoe een gezonde ademhaling werkt. 55% zocht het zelf uit, 27% leerde het nooit en 14% leerde het van een arts of hulpverlener. De ademcoaches zien hetzelfde terug in hun praktijk: 96% zegt dat de meeste cliënten nooit hebben geleerd hoe hun ademhaling werkt.
83% van de deelnemers herkent zich bovendien in de stelling "Ik sta vaker 'aan' dan me lief is." Ook bij acute spanning blijkt het verschil tussen weten en niet weten groot. Van de mensen die weleens paniek, hyperventilatie of acute benauwdheid meemaakten, wist zo'n 4 op de 10 op dat moment niet hoe ze zichzelf konden kalmeren. Een iets grotere groep kreeg zich juist met de eigen adem weer rustig.
Daarnaast komt de wachtlijst nadrukkelijk in beeld. Ruim een kwart van de deelnemers die hulp zochten voor stress of mentale klachten, kwam op een wachtlijst terecht of gaf het op en ging zelf op zoek naar iets anders. Juist in die tussenperiode kan het helpen om iets in handen te hebben dat je zelf kunt inzetten.
“Slechts 4% leerde op school hoe een gezonde ademhaling werkt.”
Ademcoaches zien mensen die tussen wal en schip vallen
In De Ademcoach Monitor, het deel van het onderzoek onder 226 ademcoaches in Nederland en België, zegt de helft regelmatig of vaker cliënten te zien die op een GGZ-wachtlijst staan. 94% ziet in de praktijk mensen die thuiszitten of zijn uitgevallen door werk, en 57% ziet dat zelfs regelmatig.
De redenen waarmee mensen bij een ademcoach binnenkomen, liggen dicht bij de GGZ. Stress of burn-out wordt het vaakst genoemd (61%), gevolgd door emotionele verwerking of trauma (40%) en angst, paniek of hyperventilatie (34%). Coaches konden maximaal twee redenen kiezen.
Ook de zorg zelf weet ademwerk in een deel van de gevallen al te vinden. Bijna een op de drie ademcoaches (31%) krijgt doorverwijzingen van een huisarts, en 28% van een psycholoog of GGZ-instelling.
Aandeel ademcoaches dat doorverwijzingen krijgt van (in %):
Bron: De Ademcoach Monitor 2026, peiling onder 226 ademcoaches
Dat ademwerk en de reguliere zorg elkaar raken, is daarmee geen toekomstbeeld meer. Wel gebeurt het nog op kleine schaal en sterk afhankelijk van de individuele behandelaar.
Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over ademwerk?
Het onderzoek naar bewust ademen groeit, en de eerste uitkomsten zijn veelbelovend. Een meta-analyse van twaalf gerandomiseerde studies met samen 785 volwassenen vond na ademwerk een kleine tot middelgrote daling van ervaren stress (Fincham et al., 2023). Tien van die twaalf studies richtten zich vooral op trage ademhaling.
Ook bij angst zijn er aanwijzingen. Een overzicht van zestien studies laat zien dat ademwerk de klachten van volwassenen met een angststoornis over het algemeen verminderde (Banushi et al., 2023). Een systematische review van vijftien studies koppelt trager ademen aan meer activiteit van het rust- en herstelsysteem en aan betere emotieregulatie (Zaccaro et al., 2018). En in een gerandomiseerde studie onder 108 deelnemers verbeterde vijf minuten ademoefening per dag de stemming meer dan mindfulnessmeditatie (Balban et al., 2023).
Wel is het veld jong. Het meeste onderzoek gaat over trage, kalmerende ademhaling. Intensievere vormen, zoals verbonden ademwerk, zijn (nog) veel minder goed onderzocht.
“Je kunt precies weten waar je patronen vandaan komen, en er toch steeds weer in terugvallen.”
Waarom ademwerk naast de GGZ hoort, en niet in plaats van
Bij psychische klachten waarvoor behandeling nodig is, is bewust ademen geen vervanging voor therapie, medisch advies of behandeling. Tegelijk kom je met inzicht en een cognitieve aanpak alleen niet altijd verder. Je kunt precies weten waar je patronen vandaan komen en wat ze in stand houdt, en er toch steeds weer in terugvallen. Die patronen zitten niet alleen in je gedachten, ze zitten ook in je lijf en in hoe je zenuwstelsel reageert. Zolang dat zenuwstelsel op alarm staat, is het lastig om met inzicht alleen iets te doorbreken.
Andersom geldt hetzelfde. Met alleen het lichaam los je ook niet alles op: inzicht, gesprek en behandeling blijven nodig om te begrijpen wat er speelt en om richting te geven. De kracht zit in de combinatie, en daarin horen het lichaam en het zenuwstelsel altijd meegenomen te worden.
Ademwerk is daar een toegankelijke ingang voor. Het kan preventief en ondersteunend werken, het is altijd beschikbaar en je kunt het zelf leren en inzetten. Juist daarom past het goed naast gesprek en behandeling: het voegt een lichamelijke ingang toe aan een zorg die nog vaak vooral via het hoofd verloopt.
Die plek vraagt wel om zorgvuldigheid. Er bestaat geen beste ademmethode, en wat de één helpt, kan voor de ander te veel of te weinig zijn. Welke vorm, welke intensiteit en welke duur passen, hangt af van iemands geschiedenis, zenuwstelsel, klachten en het moment. Bij psychische klachten geldt dat extra: intensieve vormen zoals verbonden ademwerk kennen contra-indicaties en horen alleen met grote zorgvuldigheid ingezet te worden, bij voorkeur ingebed in een behandelplan.
De meest logische rol voor ademwerk in de GGZ is daarom die van aanvulling: als basiskennis over hoe de eigen adem werkt, als vaardigheid om spanning en paniek op te vangen, en als samenwerking tussen behandelaars en ademcoaches of fysiotherapeuten met expertise in ademhaling. Of zoals Nikki van der Velden, oprichter van The Breathwork Movement, het verwoordt: "Ademwerk hoort niet tegenover de reguliere zorg te staan, maar ernaast."
Lees het volledige ademonderzoek
Het ademonderzoek 2026 is de eerste editie van een onderzoek dat The Breathwork Movement wil blijven herhalen, om zichtbaar te maken hoe de rol van ademwerk zich ontwikkelt in de zorg, op de werkvloer en in het gesprek over gezondheid. Het volledige rapport bevat alle uitkomsten, ervaringen van deelnemers, een verantwoording van de opzet en een overzicht van het wetenschappelijk onderzoek.
Je kunt het hier gratis downloaden.
Wil je zelf aan de slag met je ademhaling, naast of in afstemming met een behandeling? Via de Ademcoach Finder vind je een ademcoach bij jou in de buurt.
Veelgestelde vragen over ademwerk en de GGZ
Kan ademwerk therapie vervangen?
Dat hangt af van de klachten. Voor sommige mensen is ademwerk genoeg om weer grip te krijgen op stress en spanning. Bij psychische klachten waarvoor behandeling nodig is, is bewust ademen geen vervanging voor therapie of medisch advies, wel een waardevolle aanvulling.
Helpt ademwerk bij angst en paniek?
Onderzoek laat zien dat ademwerk de klachten van volwassenen met een angststoornis over het algemeen verminderde (Banushi et al., 2023). In het ademonderzoek gaf een grote groep aan zich bij paniek met de eigen adem weer rustig te kunnen krijgen. Welke vorm past, verschilt per persoon.
Is verbonden ademwerk geschikt bij psychische klachten?
Veel mensen ervaren verbonden ademwerk als waardevol, ook bij stressklachten, onzekerheid, hechtingsproblematiek, het verwerken van emoties of de nasleep van trauma. Emotionele verwerking en trauma zijn na stress ook de meest genoemde redenen waarom mensen bij een ademcoach aankloppen (40%). Wel is het een intensieve vorm: er kan veel loskomen, er gelden contra-indicaties en wetenschappelijk is het nog weinig onderzocht. Juist bij psychische klachten vraagt het daarom om een ervaren begeleider, goede afstemming en bij voorkeur overleg met een behandelaar.
Wat kun je doen als je op een GGZ-wachtlijst staat?
Bespreek met je huisarts wat er in de tussentijd mogelijk is. Leren hoe je ademhaling werkt, eventueel met begeleiding van een ademcoach of een fysiotherapeut met expertise in ademhaling, kan een manier zijn om zelf iets in handen te hebben.
Waar vind je een ademcoach?
Via de Ademcoach Finder van The Breathwork Movement vind je ademcoaches in Nederland en België.
Bronnen
The Breathwork Movement (2026). Het grote ademonderzoek 2026.
Balban, M. Y., et al. (2023). Brief structured respiration practices enhance mood and reduce physiological arousal. Cell Reports Medicine, 4(1). Link
Banushi, B., et al. (2023). Breathwork interventions for adults with clinically diagnosed anxiety disorders: A scoping review. Brain Sciences, 13(2). Link
Fincham, G. W., et al. (2023). Effect of breathwork on stress and mental health: A meta-analysis of randomised-controlled trials. Scientific Reports, 13. Link
Thomas, M., et al. (2005). The prevalence of dysfunctional breathing in adults in the community with and without asthma. Primary Care Respiratory Journal, 14. Link
Zaccaro, A., et al. (2018). How breath-control can change your life: A systematic review on psycho-physiological correlates of slow breathing. Frontiers in Human Neuroscience, 12. Link
Bekijk ook:
In dit webinar legt myofasciaal massagetherapeut en ademcoach Chris Huijbregts uit wat fascia is, waarom het zo belangrijk is, en waarom kennis van fascia het verschil kan maken.
Voor iedereen die merkt dat het lichaam spanning vasthoudt die maar niet weggaat.
🎥 Dinsdag 3 november om 20:00.
Meld je hier aan