Wat is de relatie tussen ademhaling en psychische klachten?

psychotherapeut en ademtherapeut Ellie Lardenoije (Adempro)

Bij psychische klachten denken we vaak als eerste aan emoties, stressvolle periodes of mentale overbelasting. Maar psychische spanning speelt zich niet alleen af in het hoofd. Het heeft ook een directe invloed op je lichaam. Op je hartslag, je spieren, je zenuwstelsel én op je ademhaling.

Sterker nog: veel mensen merken pas via hun adem hoe gespannen hun systeem eigenlijk is.

In dit artikel lees je hoe ademhaling samenhangt met stress, angst, overprikkeling en andere psychische klachten, en waarom ademwerk steeds vaker wordt ingezet als ondersteuning bij regulatie en herstel.

Hoe psychische spanning zichtbaar wordt in je ademhaling

Sneller ademen, hoog in de borst ademen, je adem onbewust vasthouden, veel zuchten of juist het gevoel hebben nauwelijks diep te kunnen ademen: het zijn allemaal manieren waarop je lichaam reageert op spanning. Vaak gebeurt dat zonder dat je je daar bewust van bent. Je adem past zich voortdurend aan aan hoe veilig, onveilig, ontspannen of overbelast je systeem zich voelt.

Volgens psychotherapeut en ademtherapeut Ellie Lardenoije, tevens trainer bij de ademcoachopleiding van Adempro, is dat geen toeval. “Veel van wat we ervaren als klacht, is een reactie van het systeem. Je adem maakt dat zichtbaar én beïnvloedbaar.” Daarmee raakt ze aan iets belangrijks: ademhaling is niet alleen een lichamelijk proces, maar hangt nauw samen met hoe wij spanning verwerken, emoties reguleren en omgaan met belasting.

Stress en ademhaling beïnvloeden elkaar voortdurend

Wanneer we stress ervaren, schakelt het lichaam automatisch over op een staat van verhoogde alertheid. Dat is op zich niet verkeerd. Ons zenuwstelsel is gemaakt om tijdelijk spanning te kunnen dragen. Problematisch wordt het wanneer die activatie langdurig aanwezig blijft en je lichaam onvoldoende herstelt.

In zo’n situatie verandert ook je ademhaling. Je gaat sneller of oppervlakkiger ademen, vaak zonder dat je het (direct) doorhebt. Het kan ook dat je je adem regelmatig gaat vasthouden. Of dat je een voortdurend gevoel van onrust ervaart in je ademhaling. Dit beïnvloedt direct hoe je lichaam signalen van veiligheid en dreiging verwerkt.

Andersom werkt het ook: de manier waarop je ademt beïnvloedt direct hoe je zenuwstelsel reageert. Ademhaling staat namelijk in directe verbinding met het autonome zenuwstelsel, het systeem dat onder andere betrokken is bij stressreacties, herstel en regulatie. Ademhaling laat niet alleen zien hoe het met je gaat, maar beïnvloedt ook actief hoe je systeem reageert.

Psychische klachten zijn niet alleen ‘mentaal’

Bij klachten zoals angst, paniek, chronische stress, overprikkeling of somberheid wordt vaak vooral gekeken naar gedachten en emoties. Maar veel van deze klachten hebben ook een duidelijke lichamelijke component. Het lichaam leert zich aanpassen aan spanning. Dat gebeurt via spierspanning, alertheid, hormonale reacties en ook via de ademhaling.

Ellie Lardenoije werkt in haar praktijk vanuit die samenhang tussen lichaam en psyche. Volgens haar ontwikkelen adempatronen zich niet zomaar. Ze ontstaan vaak in reactie op wat iemand in het leven heeft meegemaakt. Als manier om spanning hanteerbaar te houden of om te kunnen blijven functioneren onder druk.

Dat betekent niet dat er één specifiek adempatroon hoort bij één specifieke klacht. Zo simpel is het niet. Wel zie je vaak dat mensen die langdurig gespannen zijn anders gaan ademen dan mensen die zich veilig en gereguleerd voelen.

Sommige mensen raken snel overgeactiveerd: ze ervaren onrust, spanning, paniek of een voortdurend gevoel van “aan” staan. Anderen reageren juist met afvlakking, vermoeidheid, terugtrekken of dissociatieve klachten. Binnen de psychologie en traumatherapie wordt daarbij vaak gewerkt met het model van de window of tolerance: de zone waarin iemand voldoende regulatie ervaart om spanning te kunnen dragen zonder overweldigd of afgesloten te raken.

Juist in die beweging tussen activatie en afvlakking speelt ademhaling vaak een grotere rol dan mensen denken.

Waarom ademwerk steeds vaker wordt ingezet bij stress en angst

De laatste jaren groeit de aandacht voor ademhaling binnen zowel coaching als therapie. Niet alleen als ontspanningstechniek, maar als manier om meer inzicht te krijgen in hoe het zenuwstelsel reageert op spanning.

Dat betekent niet dat ademwerk een snelle oplossing is voor psychische klachten. Wie langdurig last heeft van angst, trauma of chronische stress, heeft meestal niet genoeg aan “even rustig ademhalen”. Ademhaling is geen wondermiddel. Maar het kan wel een belangrijke ingang zijn naar meer bewustwording, regulatie en herstel.

Door bewuster te leren voelen wat er in het lichaam gebeurt, ontstaat vaak meer inzicht in patronen die automatisch zijn geworden. Hoe reageer je onder druk? Wat gebeurt er in je adem wanneer spanning oploopt? Waar ga je controleren, aanpassen, vermijden of juist afsluiten?

Dat zijn vragen die niet alleen psychologisch interessant zijn, maar ook praktisch relevant. Want hoe beter je begrijpt hoe jouw systeem reageert, hoe meer mogelijkheden er ontstaan om daar anders mee om te gaan.

Webinar: Adem & psychische klachten

Wil je hier dieper in duiken? Bekijk dan het webinar Adem & psychische klachten met psychotherapeut en ademtherapeut Ellie Lardenoije.

In dit webinar ontdek je hoe adempatronen ontstaan, hoe adem samenhangt met over- en onderspanning, en hoe je ademhaling ingezet kan worden als ondersteuning bij stress, angst, overprikkeling en afvlakking.

Je leert onder meer:

• Hoe je adempatroon zich vormt als reactie op spanning en beschermingsmechanismen

• Wat er gebeurt binnen en buiten de window of tolerance

• Hoe adem werkt als indicator én regulator van je systeem

• Praktische ademtechnieken bij stress, angst en emotionele overspoeling

Door met je adem te werken, beïnvloed je direct hoe je systeem met spanning omgaat, en ontstaat er meer ruimte voor regulatie en herstel.

→ Bekijk het webinar

---

Bekijk ook: